Poukisa yon moun touye tèt li?


Li ka difisil pou yon moun panse a koze sa, li pi difisil toujou pou yon moun pale sou li. Se yon sijè ki ka menm rantre nan yon kad tabou, tèlman li jenere laperèz, sitou li pa toujou fasil pou yon moun rive konprann rezon ki ta pouse yon moun fè sa...

Posted by Chrismy Augustin Sept. 10, 2020

Li ka difisil pou yon moun panse a koze sa, li pi difisil toujou pou yon moun pale sou li. Se yon sijè ki ka menm rantre nan yon kad tabou, tèlman li jenere laperèz, sitou li pa toujou fasil pou yon moun rive konprann rezon ki ta pouse yon moun fè sa.

Men jan anpil moun renmen panse li a, Suisid la pa yon zak feblès, moun ki konsidere li yo, se petèt dènye solisyon yo te jwenn.

Avèk atik sa, nou pral eseye pote kèk eksplikasyon sou fenomèn sa.  Men li enpòtan pou konnen sa pap janm ase, paske chak moun gen chay pa yo.

 

 

Poukisa yon moun ta konsidere touye tèt li ?

Si sa pa ko janm rive w pou w anvi touye tèt ou, li ap ase difisil pou w rive konprann yon moun ki ta pran direksyon sa. Menm pi gwo ekspè nan domèn sa yo pa rive fin konprann nèt poukisa kèk moun pran wout sa, malgre gen anpil pwoblèm sante mantal ak pwoblèm nan lavi ki ka jwe yon wòl.

Kòm nou mansyone pwoblèm sante mantal, men kèk grenn ki ka dirije yon moun ale nan sans yon panse suisidè :

-Depresyon

-Psikoz

-Deranjman depans ak kèk sibstans ka Mennen

-Twoub bipolè

-Twoub/Strès aprè yon twomatis

Men sa pa vle di se tout moun ki ta gen yon pwoblèm mantal ki ap pran chimen sa oubyen menm panse ak sa, doulè emosyonèl la souvan jwe yon gwo wòl nan suisid la.

Aprè pwoblèm sante mantal yo, gen lòt pwoblèm/faktè ki ka mennen vè tandans suisidè sa tankou :

-Yon relasyon ki kraze

-Pèt yon moun ki te enpòtan nan lavi w

-Gwo pwoblèm finansyè, tankou jan li ye pou anpil fanmi nan peyi a depi kèk lane

-Santiman echèk avèk wonte.

-Yon gwo maladi ki ta rive nan faz tèminal la oubyen ki ta enkirab

- Pwoblèm ak lajistis, tankou yon moun ki ta koupab pou yon krim (menm si li pa komèt li vre)

- Move eksperyans lè yon moun te piti (Twomatis, abi (seksyèl sitou lakay jèn tifi yo), « bullying »

-Diskriminasyon, rasis, inegalite sosyal

-Mank sipò nan yon antouraj,pa egzanp nan dènye ane sa yo sa rive anpil lakay moun ki gen yon idantite nan jan ki diferan oubyen yon oryantasyon seksyèl ki diferan.

Nan ka yon moun ta gen 2 nan faktè sa yo ki asosye pa egzanp, risk pou li ta pran chimen suisid la ap ogmante. Pa egzanp, yon moun ki déjà gen twoub bipolè epi ki gen pwoblè finansyè aprè job li fin pèdi epi mete sou sa li fenk kite ak yon moun li nan relasyon avèk li depi plizyè ane, moun sa ka vrèman wè suisid la tankou yon opsyon.

Kòman pou w fè konnen si yon moun gen tandans suisidè ?

Li pa toujou fasil pou w konnen si yon moun ap reflechi ak yon bagay konsa, sitou si moun sa ap evolye nan yon anviwonman ki yon jan ostil nan sans sa yo, men aprè plizyè lane rechèch, ekspè yo vin jwenn kèk siy ki ka sigjere yon moun avan pran direksyon sa, menm si se pa tout moun kap pran l.

Yon lòt kote li enpòtan pou konnen panse avèksuisid pa otomatikman vle di lap abouti oubyen sa pa vle di ap gen esè, menm jan tou siy sa yo ka jis yon konyensidans ki pap kondui nan sans suisid la vre.

Kèk siy ou ka jwenn :

-Moun lan ap plede pale sou lanmò ak vyolans

-Moun lan ap sou lanmò pa li oubyen lap di li anvi mouri

-Moun lan gen tandans ap kolekte kèk bagay ou ta ka itilize si ou ta gen anvi  suisid

-Chanjman nan konpòtman

-Moun lan ap plede pale sou jan li san li nan prizon, li pa santi li gen okenn valè oubyen enpòtans, tankou li se yon chay pou lòt yo

-Li gen yon dal atitid riske, tankou kòmanse itilize yon dal sibstans tankou alkòl…

-Li kòmanse detache l sou fanmi l, zanmi l ak tout aktivite ki te fòme okipasyon l

-Li vin swa dòmi anpil oubyen dòmi mwens

-Li vin ajite anpil

-Epi aprè ajitasyon sa li pase rapidman nan yon peryòd kalm ekstrèm.

Menm si, siy sa yo pa fòseman vle di suisid men gen anpil chans pou yo ta reprezante yon pwoblèm serye kan menm. Sa vle di menm si ou pa sipoze asime, men ou dwe gen yon enkyetid kan menm, sa vle di ou dwe tcheke sou yon moun ki konsa…

Men nan koze tcheke a, gen yon kesyon ki vini. Kòman pou w tcheke a menm? Eske ou ka jis kanpe epi mande yon moun si li suisidè ?

Eske se yon bon bagay pou w mande yon moun si li suisidè ?

Ou ka pè mande yon mande sa, paske ou panse ekspoze pwoblèm sa devan moun lan ka ogmante anvi li ta genyen pou fè aksyon an, oubyen yo ka pat ko menm ap panse ak sa se ou ki mete lide a nan tèt yo. Men èske sa se vre ?

An reyalite, lide sa se yon mit li ye. Gen rechèch ki reyalize sou sa ki montre okontrè sa gen yon efè kontrè, se ede li ede moun sa yo.

Pale sou suisid ka ede redui lide suisidè yo e ka menm gen enpak pozitif sou sante mantal yon moun an jeneral. Rezon an senp, kòm moun ki souvan gen lide sa yo santi yo poukont yo, lè ou pa pè abòde sijè a avèk yo sa montre yo, yo pa poukont yo, gen moun ki ap panse ak yo. Men gen yon fason pou w fè sa, li enpòtan pou ou dirèk avèk yo e sitou ou pa dwe pè itilize mo a…

Men kèk fason ou ka abòde sa ak yo :

-Ou ka mande moun lan kijan li ye nan moman an. Pa egzanp ou di l « Eske lap panse a suisid nan moman an ? », « Eske sa te konn rive li déjà ? » « Eske li gentan gen yon plan nan tèt li »

-Ou sipoze byen pran tan w pou w tande sa yo gen pou yo pataje a. Menm si ou amvi fache, fè yon depasman pou w koute li epi konprann sa lap viv la, e sitou pa neglije ofri l sipò ou ak anpati w.

-Aprè sa fè moun lan konprann, li konte pou ou epi ankouraje l wè yon spesyalis. Ou ka di l pa egzanp « Sa wap viv la vrèman difisil. Mwen enkyè anpil pou retonbe sa genyen yo, ou twò enpòtan pou mwen pou mwen pa ede travèse faz sa. Mwen vle akonpaye l al wè yon spesyalis si w pèmèt, epi an nou konsidere nou nan batay la ansanm. »

Depi kèk lane, vin gen yon tandans kote anpil moun ap itilize pwoblèm sante mantal tou pou chèche atansyon, gen moun ki menm fè yon bagay tankou depresyon tounen mòd…

Kòman pou w fè konnen moun sa se pa atansyon lap chèche ?

Kèk moun wè koze suisid sa tankou se atansyon moun lan ap chèche sitou nan peyi tankou Ayiti yo, kote anpil moun kategorik sou sa « Ayisyen abitye ak lamizè, yo pap touye tèt yo ». Men an reyalite moun ki ap pale sou suisid la kounya se siman yon moun ki te gen lide sa na tèt li depi kèk tan, rive nan nivo pale sou sa vle di anpil bagay, li enpòtan pou w pa banalize jan moun sa santi l.

Yon lòt kote anpil moun wè suisid tankou yon aksyon egoyis, e li fè sans, sitou si ou te di pèdi yon moun ki te enpòtan anpil pou ou nan kondisyon sa. Ou ka menm mande tèt ou, kijan moun lan fè fè yon bagay konsa, malgre li konnen ki pèn lap kite pou ou. Men yon lòt kote, se yon jan diminye santiman ak doulè moun lan tou. Sa ka rive doulè moun sa te santi a te tèlman twòp pou li, sa rive nan nivo kote li pa tap ka menm sipòte pase yon jounen ap viv ankò. Anpil fwa tou moun ki rive nan nivo sa konn santi yo tankou yon fado pou moun yo renmen. Suisid la parèt tankou yo fason pou retire chaj la sou do yo.

Antouka, li enpòtan pou nou eseye konprann ak wè bagay la sou bò moun ki ap soufri a.

Anvi pou viv la, lakay tout moun menm jan ak anvi pou kanpe yon doulè kap sakaje w. Kidonk yon moun ka wè suisid la tankou sèl opsyon pou kanpe doulè sa menm si yo pase anpil tan ap kesyone sa ak regrè yo genyen pa rapò ak eskplikasyon yo pap ka bay moun ki enpòtan pou yo.

Eske ou ka chanje lide yon moun, ki anvi touye tèt li ?

Ou pa ka kontwole aksyon ak panse moun, men pawòl ou ka gen anpil pouvwa sou desizyon moun lan, plis pase sa w panse.

Si w gen yon moun ki anvi fè sa, li tap bon pou w fè kèk aksyon epi ede l. Pa fè okenn jijman (se pap las ou), toujou eseye asire moun lan epi eseye retire nenpòt bagay ou panse li ta ka itilize pou sa, nan zòn li.

Ki resous ki disponib nan peyi a ?

Malerezman avèk mit ki devlope nan mitan nou, pa vrèman gen anpil resous nan sans sa Ayiti (oubyen nou pa konnen nan moman redaksyon atik sa sof yon grenn)

  • KASIK AYITI : Rele nan 2919-9000

 

 

Chrismy Augustin

 

Sous

  1. https://www.mdpi.com/1660-4601/15/9/2028
  2. https://www.cambridge.org/core/journals/psychological-medicine/article/does-asking-about-suicide-and-related-behaviours-induce-suicidal-ideation-what-is-the-evidence/FCAEE9E5BC840D76CF10AEBECD921AC9
  3. https://econtent.hogrefe.com/doi/10.1027/0227-5910/a000484
  4. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/suicide/symptoms-causes/syc-20378048
  5. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0217473
  6. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/suicide
  7. https://www.nimh.nih.gov/health/publications/suicide-faq/index.shtml#pub5



Posted by Chrismy Augustin Sept. 10, 2020



Posted by Chrismy Augustin Sept. 10, 2020